Your browser does not support inline frames or is currently configured not to display inline frames.

Þeer ìer.Deej. Yeb[ejer SkeÀ peeves-ceeves Jeemleg efJeMes<e%e nQ~ FvneWves Fme #es$e ceW yengle mes efvepeer DevegmebOeeve Yeer efkeÀ³es nQ, efpemekeÀe ueeYe ueesie Gþe jns nQ~ keÀjerye 22 Je<eeW& kesÀ DeO³e³eve, DevegmebOeeve kesÀ yeeo Deye FvekeÀe oeJee nw efkeÀ Jeemleg Üeje DeveskeÀ mecem³eeDeeW keÀe meceeOeeve nes mekeÀlee nw Deewj keÀF& efJeefMe<ì GHeueefyOe³eeb Yeer He´eHle keÀer pee mekeÀleer nw~ DeeefLe&keÀ ueeYe, ceevemecceeve ceW Je=ef×, ie=n-keÌuesMe keÀe efveJeejCe, Heæ{eF&-efueKeeF& ceW meHeÀuelee, Meeoer-y³een, mebleefle Je=ef×, keÀesì& keÀ®enjer kesÀ cegkeÀoceeW ceW meHeÀuelee, DemeeO³e yeerceeefj³eeW mes ígìkeÀeje, pewmes ueeYe Jeemleg efJe<e³e Hej O³eeve oskeÀj He´eHle efkeÀ³es pee mekeÀles nQ~

-mebHeeokeÀ

Jeemleg efJe<e³e keÀer meeLe&keÀlee -Þeer ìer.Deej. Yeb[ejer

peye mes ³en me=ef<ì yeveer nw, leye mes megKe-ogKe Yeer ceeveJe peerJeve kesÀ meeLe ueiee ngDee nw~ megKe keÀer nj keÀesF& DeeMee keÀjlee nw, uesefkeÀve ogKe mes nj keÀesF& Heeríe ígæ[evee ®eenlee nw~ keÌ³eeWefkeÀ ogKe-keÀ<ì, keÌues<e, yeerceejer Je mecem³eeDeeW keÀe otmeje veece nw~ ve ®eenles ngS Yeer nj Fbmeeve kesÀ peerJeve ceW keÀefþveeF³eeW kesÀ oewj Deeles jnles nQ~ ceQves peye FmekeÀe efJeMues<eCe efkeÀ³ee, lees Hee³ee efkeÀ Jeemleg kesÀ yeoueles ner peerJeveMewueer ceW Yeer HeefjJele&ve Dee peelee nw~ Fbmeeve keÀe peerJeve DeveskeÀ MeefkeÌle³eeW mes He´YeeefJele neslee nw~ FmeceW Jeemleg SkeÀ cenlJeHetCe& MeefkeÌle nw~ Jeemleg efJe<e³e Heeb®e lelJeeW Hej DeeOeeefjle nw~ ³en Heeb®e lelJe, peue-Deefive-Jee³eg-He=LJeer-DeekeÀeMe nw~ Deiej nj lelJe DeHeveer mener peien Hej nes pee³es lees ceeveJe peerJeve keÀer HejsMeeefve³eeW keÀe oewj mJeleë ner meceeHle nes peelee nw~

Jeemleg efJe<e³e keÀe Hejce GÎsM³e KegMeneue SJeb mece=ef×oe³ekeÀ cekeÀeve keÀe efvecee&Ce keÀjvee nw~ Jeemleg efJe<e³e ceW YetieYeea³e Tpee&, ®egbyekeÀer³e MeefkeÌle, ieg©lJeekeÀ<e&Ce yeue, Debleefj#e mes Deeves Jeeueer efkeÀjCeW, met³e& jefMce³eeb, He´eke=ÀeflekeÀ Tpee& Fl³eeefo keÀe ceeveJe peerJeve Hej Heæ[ves Jeeues He´YeeJe keÀe DeO³e³eve keÀjkesÀ efJeefYeVe efme×ebleeW keÀes He´efleHeeefole efkeÀ³ee ie³ee nw~ Jeemleg efJe%eeve efkeÀmeer YeJeve keÀes efvecee&Ce keÀjves keÀe SkeÀ meMekeÌle Jew%eeefvekeÀ ¢ef<ìkeÀesCe nw~ ³en mecemle efJeMJe Jeemleg kesÀ Heb®e lelJeeW mes efveefce&le nw~ Jeemleg efJe<e³e kesÀ DeeOeej Hej ³en Heb®elelJe, peue-Deefive-Jee³eg- He=LJeer-DeekeÀeMe, ceeveJe peerJeveMewueer keÀes He´YeeefJele keÀjles nQ~ Dev³e ie´neW keÀer DeHes#ee He=LJeer Hej Fve Heb®elelJeeW keÀe He´YeeJe DeefOekeÀ ¢ef<ìiees®ej neslee nw~ ³en lelJe He´ke=Àefle ceW meblegueve yevee³es jKeles nQ~ YeJeve efvecee&Ce kesÀ efue³es Yetefce kesÀ DeekeÀej kesÀ meeLe, efoMeeDeeW kesÀ Devegmeej, Jeemleg kesÀ Heb®e-lelJeeW keÀe Gef®ele leeuecesue Deefle-DeeJeM³ekeÀ neslee nw~ nceejs DeemeHeeme kesÀ JeeleeJejCe ceW J³eeHle Tpee& MeefkeÌle³eeW ceW keÀF& lejn keÀer Deefve<ì Tpee& MeefkeÌle³eeb Yeer efJeÐeceeve jnleer nQ~ Fve Deefve<ì MeefkeÌle³eeW mes ye®eves kesÀ efue³es Jeemleg efJe<e³e kesÀ Heb®e lelJeeW kesÀ Gef®ele meblegueve keÀer DeeJeM³ekeÀlee Hetefle& kesÀ efue³es, Jeemleg efJe<e³e Heb®e lelJeeW kesÀ DeeOeej Hej efoMeeDeeW kesÀ Devegmeej mener efveoxMe oslee nw~

Yeejle ceW He´e®eerve keÀeue mes ner Jeemleg efJe<e³e keÀes He³ee&Hle ceev³elee oer peeleer jner nw~ DeveskeÀ He´e®eerve FceejleW Jeemleg kesÀ DevegªHe efveefce&le nesves kesÀ keÀejCe ner Deepe lekeÀ DeefmlelJe ceW nw~ Jeemleg kesÀ efme×eble HetCe& ªHe mes Jew%eeefvekeÀ DeeOeej Hej DeeOeeefjle nw~ keÌ³eeWefkeÀ Fme efJe<e³e ceW nceW He´eHle nesves Jeeueer mekeÀejelcekeÀ Tpee& MeefkeÌle³eeW keÀe mecee³eespeve HetCe& ªHe mes Jew%eeefvekeÀ lejerkesÀ mes HesMe efkeÀ³ee ie³ee nw~ Jeemleg kesÀ efme×ebleeW keÀe HeefjHeeueve keÀjkesÀ yevee³es ie³es cekeÀeve ceW jnves Jeeues He´eCeer megKe, Meebefle, mJeemL³e, mece=ef× Fl³eeefo He´eHle keÀjles nQ~ peyeefkeÀ Jeemleg kesÀ efme×ebleeW kesÀ efJeHejerle yevee³es ie³es cekeÀeve ceW jnves Jeeues osj-meJesj FvneR yeeleeW kesÀ He´efle He´efleketÀuelee keÀe DevegYeJe keÀjles nQ SJeb keÀ<ìHe´o peerJeve J³eleerle keÀjles nQ~

keÀF& meppeveeW kesÀ ceve ceW ³en MebkeÀe nesleer nw efkeÀ Jeemleg efJe<e³e keÀe DeefOekeÀlece GHe³eesie DeeefLe&keÀ ¢ef<ì mes mebHeVe Jeie& ner keÀjles nQ~ ceO³ece Jeie& kesÀ efue³es Fme efJe<e³e keÀe GHe³eesie keÀce neslee nw~ efvemmebosn ³en OeejCee ieuele nw~ Jeemleg efJe<e³e efkeÀmeer Jeie& ³ee peeefle efJeMes<e kesÀ efue³es ner veneR nw, yeefukeÀ Jeemleg efJe%eeve mebHetCe& ceeveJe peeefle kesÀ efue³es He´ke=Àefle keÀer Tpee& MeefkeÌle³eeW keÀe SkeÀ DevegHece Jejoeve nw~

efpeme He´keÀej met³e& keÀer efkeÀjCeW Deceerj-iejerye SJeb efkeÀmeer peeefle efJeMes<e keÀe YesoYeeJe efkeÀ³es efyevee meYeer keÀes meceeve ªHe mes He´YeeefJele keÀjleer nw, Gmeer He´keÀej Jeemleg kesÀ Heb®e lelJeeW keÀe Gef®ele meblegueve meYeer keÀes efyevee efkeÀmeer YesoYeeJe kesÀ meceeve ªHe mes He´YeeefJele keÀjlee nQ~ ³en J³eefkeÌle keÀer mJe³eb keÀer F®íe MeefkeÌle keÀer ³eesi³elee Hej efveYe&j keÀjlee nw efkeÀ Jeemleg efJe%eeve kesÀ Fme Deveceesue Kepeeves mes Jen efkeÀlevee %eeve ie´nCe keÀjkesÀ FmekesÀ GHe³eesie mes ueeYeeefvJele nes mekeÀlee nw~

DevegYeJenerve Deewj veewmeerKeer³es Jeemleg efJeMes<e%eeW keÀer De%eevelee kesÀ keÀejCe ner Deece Fbmeeve Jeemleg efJe<e³e kesÀ He´efle Ye´efcele jnlee nw~ efpemekesÀ keÀejCe Jeemleg efJe<e³e keÀer cenlJelee keÀce nesleer nw Deewj peve meeOeejCe keÀe Fme efJe<e³e kesÀ He´efle ¢ef<ìkeÀesCe vekeÀejelcekeÀ nes peelee nw~ Ssmes De%eeefve³eeW kesÀ ®ekeÌkeÀj ceW Heæ[keÀj DeHevee Decetu³e mece³e Deewj Oeve yeyee&o ve keÀjW~ keÌ³eeWefkeÀ SkeÀ kegÀMeue SJeb DevegYeJeer Jeemleg efJeMes<e%e keÀer HeÀerme keÀer leguevee ceW GmekeÀer mener meueen mes efceueves Jeeues HeÀe³eos yengle p³eeoe nesles nQ~
He´ke=Àefle keÀer Tpee& MeefkeÌle³eeW kesÀ meblegefuele GHe³eesie mes peer- Jeve keÀes KegMeneue Deewj mece=ef×oe³ekeÀ kewÀmes yevee³eW? FmekeÀe J³eJeefmLele DeO³e³eve Deewj J³eeJeneefjkeÀ GHe³eesie keÀjvee ner Jeemleg efJe%eeve nw~

Jeemleg efJe<e³e He´JesMe
Deepe keÀe Deece Fbmeeve Deefle J³emle nw~ otef<ele JeeleeJejCe SJeb mecem³eeDeeW ves GmekeÀe peerJeve DebOekeÀejce³e, Goeme SJeb Heerefæ[le yevee efo³ee nw~ ceeveJe Yeues ner ceneve cesOeeJeer keÌ³eeW ve nes~ He´ke=Àefle Hej efJepe³e Heeves keÀer DeekeÀeb#ee keÀes ueskeÀj efkeÀlevee ner He´³elve keÀjs~ Gmes He´ke=Àefle keÀer MeefkeÌle³eeW kesÀ mece#e velecemlekeÀ nesvee ner Heæ[siee~ He´ke=Àefle Hej efJepe³e Heeves keÀer keÀecevee keÀes íesæ[keÀj GmekesÀ jnm³eeW keÀes Deelcemeele keÀjkesÀ, GmekesÀ efve³eceeW keÀe DevegmejCe keÀjs, lees He´ke=Àefle keÀer Tpee& MeefkeÌle³eeb mJe³eb ner ceeveJe mecegoe³e kesÀ efue³es Jejoeve efme× nesieer~ Fme efJe<e³e ceW Jeemleg efJe<e³e DeefOekeÀ GHe³eesieer efme× nes mekeÀlee nw~ Heb®e-lelJeeW Hej DeeOeeefjle Jeemleg Hej ceeveJe efmeef× He´eHle keÀjlee nw, lees Jen Gmes megKe-Meebefle Deewj mece=ef× He´oeve keÀj mekeÀleer nw~ ³ener Jeemleg keÀe jnm³e nw~ Jeemleg efJe<e³e keÀe cenlJe yeæ{ves kesÀ meeLe-meeLe kesÀJeue HegmlekeÀer³e %eeve kesÀ DeeOeej Hej Fme efJe<e³e ceW Fleves DeHeefjHekeÌJe SJeb De%eeveer ueesie He´JesMe keÀj ®egkesÀ nQ efkeÀ Deece J³eefkeÌle kesÀ efue³es mener-ieuele keÀe HewÀmeuee keÀj Heevee cegefMkeÀue nes peelee nw~ yeepeej ceW Jeemleg-Meeðe mes mebyebefOele efceueves Jeeueer ueieYeie meYeer HegmlekeÀeW ceW SkeÀ ner lejn keÀer yeeleW efueKeer jnleer nQ~ FmekeÀe DeLe& ³en nw efkeÀ ³en HegmlekeWÀ uesKekeÀ keÀer ceewefuekeÀ j®evee veneR nw Deewj vee ner mJe³eb MeesOe ³ee DevegmebOeeve keÀjkesÀ efueKeer ie³eer nw~ yeefukeÀ MeeðeeW ceW efueKeer ie³eer yeeleeW keÀes DeHeveer Yee<ee ceW efHejes oer peeleer nw ³ee efHeÀj Dev³e HegmlekeÀeW keÀer vekeÀue, efpevnW Heæ{keÀj Deece Fbmeeve Jeemleg-efJe<e³e kesÀ He´efle Ye´efcele ner jnlee nw~

peye keÀF& cekeÀeveeW keÀe DeJeueeskeÀve efkeÀ³ee peelee nw, leye nce ³en osKeles nQ efkeÀ He´l³eskeÀ cekeÀeve keÀe DeekeÀej SJeb efoMeeSb Deueie-Deueie nesleer nQ~ peyeefkeÀ HegmlekeÀeW ceW ueieYeie SkeÀ ner lejn kesÀ efme×ebleeW keÀe GuuesKe efkeÀ³ee ie³ee nw~ DeeHe mJe³eb ef®ebleve keÀj mekeÀles nQ efkeÀ peye Deueie-Deueie cekeÀeve keÀer efoMeeSb efYeVe-efYeVe jnleer nw, leye Deueie-Deueie cekeÀeve ceW Jeemleg kesÀ efme×eble Yeer He=LekeÀ ueeiet neWies~ Fme efmLeefle ceW HegmlekeÀeW ceW efo³es ie³es efme×eble keÀewve mes cekeÀeve Hej ueeiet neWies ? ³ee efHeÀj HegmlekeÀeW ceW efo³es ie³es Jeemleg efme×eble keÀewve mes cekeÀeve keÀes DeeOeej yeveekeÀj efueKes ie³es nQ ? keÀnvee keÀefþve nw~ HegmlekeWÀ nceejs efue³es %eeve JeOe&keÀ nes mekeÀleer nw, uesefkeÀve HegmlekeÀer³e %eeve Deewj J³eeJeneefjkeÀlee ceW yengle Deblej neslee nw~ Jeemleg Meeðe npeejeW Je<e& Henues Gme mece³e keÀer peªjle SJeb DeeJeM³ekeÀlee kesÀ Devegmeej j®ee ie³ee nw~ mece³e HeefjJele&ve kesÀ meeLe DeeJeM³ekeÀlee Je peªjle kesÀ Devegmeej Gef®ele HesÀjyeoue SJeb mebMeesOeve Yeer peªjer neslee nw~ Jeemleg Meeðe Deewj Jeemleg efJe%eeve ceW cegK³e Deblej ³en nw efkeÀ Meeðe nce Hej Meemeve keÀjlee nw, uesefkeÀve efJe%eeve nceW DeeJeeme mebyebOeer %eeve kesÀ yeejs ceW veF& peevekeÀeefj³eeW mes Heefjef®ele keÀjelee nw~ peye efkeÀmeer keÀe³e&-He×efle kesÀ efJeefMe<ì %eeve kesÀ keÀejCe keÀe mebyebOe mLeeefHele nes pee³es Deewj yeej-yeej DevegmebOeeve keÀjves Hej þesme HeefjCeece Deeves ueieles nQ~ leye ³en keÀe³e& He×efle mJeleë ner Jew%eeefvekeÀ yeve peeleer nw~ keÀF& p³eesefle<e pees Jeemleg kesÀ yeæ{les cenlJe kesÀ keÀejCe efmeHe&À HegmlekeÀer³e %eeve kesÀ DeeOeej Hej Jeemleg efJe<e³e ceW He´JesMe keÀj ®egkesÀ nQ~ ³en ceneMe³e mecem³eeie´mle Fbmeeve keÀes Jeemleg oes<e efveJeejCe kesÀ veece Hej Hetpee-Heeþ, ³eb$e-ceb$e, ìesìkesÀ Fl³eeefo ceW GuePee osles nQ~ peyeefkeÀ mecem³eeDeeW keÀe meceeOeeve SJeb megKe-mece=ef× He´eHle keÀjves kesÀ efue³es Jeemleg efJe<e³e keÀes Dev³e efkeÀmeer Yeer efJe<e³e kesÀ ceeO³ece keÀer peªjle ner veneR Heæ[leer~

Yeejle ceW Hegjeleve keÀeue mes DeeO³eeeflcekeÀ He´YeeJe p³eeoe jnves mes Deece Fbmeeve Hetpee-Heeþ ceW p³eeoe ©ef®e ueslee nw~ peyeefkeÀ Hetpee-Heeþ keÀjvee DeeHekeÀer Oeeefce&keÀ YeeJevee SJeb DeemLee keÀe He´leerkeÀ nw~ DeHeves F<ìosJe kesÀ He´efle Þe×e jKevee, DeeHekesÀ O³eeve ueieeves keÀe ceeO³ece nes mekeÀlee nw~ ie´n oes<e efveJeejCe SJeb keÀe³e& efmeef× kesÀ efue³es Hebef[le mes Hetpee Heeþ keÀjJeeves mes DeHevee keÀesF& nue veneR efvekeÀue Heelee~ keÌ³eeWefkeÀ peye nce yeerceej neWies Deewj oJeeF& keÀesF& otmeje Kee³esiee, lees nceW GmekeÀe Demej kewÀmes He´eHle nes mekeÀlee nw ? ³en leke&Ànerve efme×eble nceW Deepe lekeÀ mecePe ceW veneR Dee³ee~ mJe³eb ceb$e peeHe keÀjvee DeeHe kesÀ mJe³eb kesÀ efue³es GÊece keÀejiej meeefyele nes mekeÀlee nw~ keÌ³eeWefkeÀ Deueie- Deueie ceb$eeW kesÀ Deueie-Deueie G®®eejCe nceejs Mejerj ceW efmLele Deueie-Deueie veeefæ[³eeW Hej DeHevee He´YeeJe [eueles nQ~ mJe³eb ceb$e peeHe keÀjves mes Mejerj ceW G<cee yeæ{leer nw, efpememes ceeveJe Mejerj ceW efmLele iegHle MeefkeÌle³eeW keÀes Kegueves keÀe ceewkeÀe efceuelee nw~

keÀF& ceneMe³e ³en meueen os yewþles nQ efkeÀ cekeÀeve keÀe cegK³e ojJeepee ie=nceeefuekeÀ keÀer jeefMe Je ve#e$e kesÀ Devegmeej yevee³ee pee³es~ Ssmes DevegYeJenerve ueesie Jeemleg efJe<e³e kesÀ He´efle DeHeveer De%eevelee mes Deece pevelee keÀes iegcejen keÀj jns nQ~ keÌ³eeWefkeÀ jeefMe Je ve#e$e kesÀ Devegmeej yevee³ee ie³ee cegK³e Üej Deiej Jeemleg keÀer ¢ef<ì mes ieuele nesiee, lees Fmemes GlHeVe nesves Jeeues og<HeefjCeeceeW kesÀ yeejs ceW veneR mees®eles nQ~

GoenjCe kesÀ leewj Hej ie=n-ceeefuekeÀ keÀes GmekesÀ jeefMe Je ve#e$e kesÀ Devegmeej cegK³e ojJeepee yeveeves kesÀ efue³es yelee³ee peelee nw~ uesefkeÀve ³en efme×eble efveM®e³e ner leke&Ànerve nw~ keÌ³eeWefkeÀ ie=n-ceeefuekeÀ keÀer ce=l³eg kesÀ GHejevle, GvekesÀ Heg$eeW kesÀ efue³es Jen cegK³e Üej efveJeeme ³eesi³e jnsiee ³ee veneR ? leye GvekesÀ Heg$eeW kesÀ efue³es Gme cegK³e Üej keÀes leesæ[ keÀj, GvekeÀer jeefMe Je ve#e$e kesÀ Devegmeej efoMee ceW Üej yeveJeevee Heæ[siee, keÌ³eeWefkeÀ Heg$eeW keÀer jeefMe Je ve#e$e efYeVe nesieer~ jeefMe Je ve#e$e kesÀ Devegmeej Ssmeer peien Hej cegK³e Üej yevee nes, pees Jeemleg kesÀ efme×ebleeW kesÀ DevegªHe veneR nw lees efveM®e³e ner Gme cekeÀeve ceW jnves JeeueeW kesÀ efue³es keÀF& mecem³eeSB Keæ[er nes pee³eWieer~

Jeemlegoes<e kesÀ keÀejCe Hewoe nesves Jeeueer HejsMeeefve³eeW keÀer efMekeÀe³ele peye keÀer peeleer nw, leye mebyebefOele J³eefkeÌle Deemeeve-mee GÊej oskeÀj ìkeÀje osles nQ Deewj mJe³eb keÀes ye®ee uesles nQ efkeÀ DeYeer legcnejer ie´n oMee Kejeye nw ³ee Yeei³e meeLe veneR os jne nw~ nce ³en Hetíles nQ efkeÀ peye Yeei³e ner meye kegÀí nw lees JeemlegefJe<e³e keÀes keÌ³eeW DeHeveeles nQ~ Fme lejn kesÀ DebOeefJeMJeeme Deewj ie´n-oMeeDeeW keÀer efJeHejerle HeefjefmLeefle mes [jekeÀj, FmekesÀ efue³es Hetpee-Heeþ-³eb$e Fl³eeefo kesÀ efue³es meueen oskeÀj, ³en meye keÀjves kesÀ efue³es He´sefjle keÀjles nQ~ Fmemes mecem³eeDeeW keÀe meceeOeeve lees veneR efceue mekeÀlee, uesefkeÀve mecem³eeie´mle Fvemeeve keÀer DeeefLe&keÀ SJeb ceeveefmekeÀ HejsMeeefve³eeB peªj yeæ{ peeleer nw~

HegmlekeÀeW ceW Yetefce Hejer#eCe keÀjves kesÀ efue³es efueKee jnlee nw efkeÀ Henues Yetefce ceW ie·e Keesoes Deewj GmeceW Heeveer ³ee efceÆer Yejes~ Heeveer ³ee efceÆer kesÀ keÀce Deewj p³eeoe jnves kesÀ DeeOeej Hej Yetefce keÀe Hejer#eCe keÀjJeeles nQ~ uesefkeÀve Fmemes efmeHe&À Flevee ner meeefyele efkeÀ³ee pee mekeÀlee nw efkeÀ Yetefce meKle (þesme) nw ³ee vejce ~ Hegjeves peceeves ceW cekeÀeve efmeHe&À oerJeejeW keÀer veeRJe Hej yeveles Les~ Deleë Yetefce keÀe vejce ³ee meKle DeeOeej osKevee ner SkeÀcee$e keÀejCe nes mekeÀlee nw~ DeepekeÀue Yetefce ceW ienjs efHeuuej Keæ[s keÀjkesÀ cekeÀeve keÀe efvecee&Ce efkeÀ³ee peelee nw~ Deleë HegmlekeÀeW ceW efueKeer ie³eer yeeleeW kesÀ DeeOeej Hej Yetefce Hejer#eCe kesÀ veece Hej ueesieeW keÀes yenkeÀevee yesJeketÀHeÀer ner nw

DeHeveeW mes DeHeveer yeele

Jeemleg efJe<e³e ceW efoMeeDeeW SJeb Heb®e-lelJeeW keÀe Del³eefOekeÀ cenlJe nw~ ³en lelJe, peue-Deefive-Jee³eg-He=LJeer-DeekeÀeMe nw~ YeJeve efvecee&Ce ceW Fve lelJeeW keÀe Gef®ele leeuecesue ner, JeneB Hej efveJeeme keÀjves JeeueeW keÀe peerJeve KegMeneue SJeb mece=ef×oe³ekeÀ yeveelee nw~ YeJeve keÀe efvecee&Ce Jeemleg kesÀ efme×ebleeW kesÀ DevegªHe keÀjves Hej, Gme mLeue Hej efveJeeme keÀjves JeeueeW keÀes He´eke=ÀeflekeÀ SJeb ®egcyekeÀer³e Tpee& MeefkeÌle SJeb met³e& keÀer MegYe SJeb mJeemL³eHe´o jefMce³eeW keÀe MegYe He´YeeJe He´eHle neslee nw~ ³en MegYe SJeb mekeÀejelcekeÀ He´YeeJe, JeneB Hej efveJeeme keÀjves JeeueeW kesÀ mees®e-efJe®eej leLee keÀe³e&Mewueer keÀes efJekeÀemeJeeoer yeveeves ceW mene³ekeÀ neslee nw~ efpememes ceveg<³e keÀer peerJeveMewueer mJemLe SJeb He´meVeef®ele jnleer nw~ meeLe ner yeewef×keÀ meblegueve Yeer yevee jnlee nw~ leeefkeÀ nce DeHeves peerJeve ceW Gef®ele efveCe&³e ueskeÀj megKe-mece=ef×oe³ekeÀ SJeb GVeefleMeerue peerJeve J³eleerle keÀj mekeWÀ~

FmekesÀ efJeHejerle ³eefo YeJeve keÀe efvecee&Ce keÀe³e& Jeemleg kesÀ efme×ebleeW kesÀ efJeHejerle keÀjves Hej, Gme mLeeve Hej efveJeeme SJeb keÀe³e& keÀjves Jeeues J³eefkeÌle³eeW kesÀ efJe®eej leLee keÀe³e&Mewueer efveefM®ele ner og<He´YeeJeer nesieer~ efpemekesÀ keÀejCe ceeveefmekeÀ DeMeebefle SJeb HejsMeeefve³eeB yeæ{ pee³eWieer~ Fve Heeb®e lelJeeW kesÀ Gef®ele meblegueve SJeb leeuecesue kesÀ DeYeeJe ceW MeejerefjkeÀ mJeemL³e leLee yegef× Yeer efJe®eefuele nes peeleer nw~ Fve lelJeeW keÀe Gef®ele meblegueve ner, JeneB Hej efveJeeme keÀjves Jeeues He´eefCe³eeW keÀes ceeveefmekeÀ leveeJe mes cegkeÌle keÀjlee nw~ leeefkeÀ Jen Gef®ele-Devegef®ele keÀe efJe®eej keÀjkesÀ, mener efveCe&³e ueskeÀj, GVeefleMeerue SJeb Deevebooe³ekeÀ peerJeve J³eleerle keÀj mekesÀ~

ye´ïeeC[ ceW efJeÐeceeve DeveskeÀ ie´neW ceW mes peerJeve He=LJeer Hej ner nw~ keÌ³eeWefkeÀ He´LJeer Hej Fve Heb®e-lelJeeW keÀe meblegueve efvejblej yevee jnlee nw~ nceW megKe Deewj ogëKe osves Jeeuee keÀesF& veneR nw~ nce DeHeves DeefJeJeskeÀMeerue Dee®ejCe Deewj He´ke=Àefle kesÀ efve³eceeW kesÀ efJe©× Deenej-efJenej keÀjves mes mecem³eeie´mle jnles nQ~ Heb®e-lelJeeW kesÀ meblegueve kesÀ efJeHejerle DeHevee peerJeve efveJee&n keÀjves mes ner nceW ogëKe Deewj keÀ<ì Yeesieves Heæ[les nQ~

mebmeej keÀer mecemle Tpee& MeefkeÌle³eeW keÀes He´oeve keÀjves Jeeuee met³e& ner nw~ Deleë efpelevee p³eeoe-mes-p³eeoe mebYeJe nes mekesÀ, ceveg<³e keÀes met³e& keÀer efkeÀjCeeW mes He´eHle nesves Jeeueer Tpee& MeefkeÌle SJeb jefMefce³eeW keÀes ie´nCe keÀjvee ®eeefn³es~ keÌ³eeWefkeÀ FmeceW He´eCe MeefkeÌle nesleer nw~ efpeme YeJeve ceW met³e& keÀer efkeÀjCeW SJeb Meg× Jee³eg keÀe mJe®íbo He´JesMe veneR nesiee lees Gme YeJeve ceW jnves JeeueeW keÀe peerJeve DemJemLe ner J³eleerle nesiee~

GÊej keÀer lejHeÀ cegBn keÀjkesÀ Yeespeve keÀjves Hej ®egcyekeÀer³e He´Jeen, vemeeW Üeje DeefOekeÀ Jesie mes He´Jeeefnle neslee nw~ Fmeer Jepen mes GÊejcegKeer jnkeÀj Yeespeve keÀjvee Flevee Jee³egJeOe&keÀ veneR nw, efpelevee HetJe& keÀer Deesj cegbn keÀjkesÀ Yeespeve keÀjvee mJeemL³eoe³ekeÀ neslee nw~ keÌ³eeWefkeÀ met³e& Tpee& MeefkeÌle keÀe cegK³e ðeesle nw~

Jeemleg efJe<e³e ceW Yeer YeJeve leLee ceeveJe Mejerj ceW met³e& efkeÀjCeeW keÀer Tpee& kesÀ meb®eej keÀjves Hej efJeMes<e yeue efo³ee ie³ee nw~ Oeeefce&keÀ Meeðeevegmeej, met³e& GHeemevee ceW met³e& keÀes DeO³e& (peue) osves mes DeeMe³e ³ener nw efkeÀ He´eleëkeÀeue ceeveJe Mejerj met³e&-jefMce³eeB ie´nCe keÀj mekesÀ~

jmeesF& Iej kesÀ mener efoMee ceW veneR nesves kesÀ keÀejCe Hetjs HeefjJeej ceW Hee®eve mebyebefOele mecem³eeSb SJeb yeerceeefj³eeB Hewoe nesleer nw~ FmeerefueS Deeives³e ceW jmeesF& Iej yeveeves keÀes cenlJe efo³ee peelee nw~ FmekesÀ meeLe ner oef#eCe-Deeives³e ceW SkeÀ ojJeepee ³ee efKeæ[keÀer DeJeM³e ner ueieeveer ®eeefn³es~ HetJe&-Deeives³e efoMee ceW met³e& keÀer FbHe´Àejs[ efkeÀjCeW efiejleer nQ,

pees Deeives³e efoMee ceW HekeÀves Jeeues Keeves ceW HeveHeves Jeeues efJe<eeCegDeeW keÀes meceeHle keÀj osleer nw~ Deewj oef#eCe-Deeives³e kesÀ ojJeepes ³ee efKeæ[keÀer mes Deeves Jeeueer þb[er nJee, Fve iejce jefMce³eeW keÀes jmeesF& Iej mes yeenj efvekeÀeue osleer nw~ FmekesÀ efJeHejerle HetJe&-GÊej ceW jmeesF& Iej yeveeves ceW DeveeJeM³ekeÀ Oeve keÀe DeHeJ³e³e, HeefjJeej kesÀ meom³eeW ceW DeeHemeer celeYeso SJeb ceeveefmekeÀ DeMeebefle efceueleer nw~ cekeÀeve ceW F&Meeve efoMee keÀe keÀì peevee JebMe Je=ef× ceW yeeOekeÀ SJeb peerJeve keÀes Del³eble keÀ<ìHe´o yeveelee nw~

Gef®ele mLeeve Hej Me³eve keÀ#e yeveeves keÀe cenlJe Fme DeeMe³e mes nw efkeÀ JewJeeefnkeÀ peerJeve Deevebefole jns Deewj DeeoMe& mebleeve megKe keÀer He´eefHle nes mekesÀ~ Me³eve keÀ#e ceW Heuebie kesÀ THej mes yeerce iegpej jne nes lees, Gme Heuebie Hej meesves JeeueeW keÀes yeerceeefj³eeB yeæ{ves keÀe DebosMee jnlee nw~

YeJeve kesÀ ®eejeW lejHeÀ HetJe& SJeb GÊej ceW DeefOekeÀ leLee oef#eCe SJeb HeefM®ece ceW DeHes#eeke=Àle keÀce Kegueer peien jKeveer ®eeefn³es~ HetJe&-GÊej ceW {ueeve leLee nukeÀe Deewj oef#eCe-HeefM®ece Yeeie TB®ee Deewj Jepeveoej nesvee ®eeefn³es~ DeefOekeÀebMe ojJeepes leLee efKeæ[efkeÀ³eeB oef#eCe-HeefM®ece keÀer DeHes#ee, HetJe&-GÊej ceW p³eeoe jKeveer ®eeefn³es~ efpememes cekeÀeve ceW MegYe SJeb mekeÀejelcekeÀ Tpee& MeefkeÌle³eeW keÀe efveefJe&Ive He´JesMe nes mekesÀ Deewj Fve Tpee& MeefkeÌle³eeW keÀer YeJeve mes efvekeÀemeer veneR nesves Hee³es~

keÀF& cenevegYeeJeeW keÀe ³en mees®evee nw efkeÀ YeJeve ceW Jeemleg kesÀ efme×ebleeW keÀe Heeueve keÀjves kesÀ yeeJepeto Yeer peerJeve mecem³eeie´efmele jnlee nw~ efveefM®ele ner ³en oes<e Jeemleg efJe<e³e keÀe veneR ceevee pee mekeÀlee nw yeefukeÀ efyevee DevegYeJe kesÀ De%eeefve³eeW kesÀ HejeceMe& keÀe ner veleerpee neslee nw~ keÀceer J³eefkeÌle kesÀ %eeve ceW mebYeJe nw, Jeemleg efJe%eeve ceW veneR~

kegÀMeue SJeb DevegYeJeer Jeemleg efJeMes<e%e kesÀ HejeceMe& kesÀ Devegmeej Jeemleg kesÀ efme×ebleeW keÀe Heeueve keÀjles ngS YeJeve keÀe efvecee&Ce keÀe³e& efkeÀ³ee pee³es lees, JeneB Hej jnves JeeueeW keÀe peerJeve efvejblej KegMeneue, mece=ef×oe³ekeÀ Deewj GVeefleMeerue yevee jnlee nw~

Jeemleg keÀer efoMeeSB Deewj lelJe megOejles ner, ie´n oMee Yeer mJe³eb megOejves ueieleer nw~ Jeemleg kesÀ efme×ebleeW keÀe HeefjHeeueve keÀjles ngS, ³eefo cekeÀeve keÀe efvecee&Ce SJeb meeceeve jKeves keÀer J³eJemLee ceW DeeJeM³ekeÀ HeefjJele&ve efkeÀ³ee pee³es lees efveM®e³e ner Jen cekeÀeve ie=n mJeeceer SJeb JeneB Hej jnves JeeueeW kesÀ efue³es mece=ef×oe³ekeÀ SJeb cebieuece³e efme× nesiee~

Jeemleg efJe<e³e keÀer efoMeeSB

Jeemleg efJe<e³e keÀer De<ì efoMeeDeeW kesÀ efnmmeeW keÀe mlej G®®e Deewj efvecve nesves mes efceueves Jeeues He=LekeÀ HeefjCeece :-

efoMee G®®e Deewj Jepeveoej efvecve Deewj nukeÀer

HetJe& DeHe³eMe, keÀv³ee mebleeve keÀer GlHeefÊe, mebleeveneveer ³eMe, keÀerefle&, SsMJe³e&, JebMeJe=ef×

HeefM®ece ceeve-mecceeve SJeb keÀerefle& ceW Je=ef×,keÀe³e& ceW meHeÀuelee DeHe³eMe, ceeveneveer

GÊej DeeefLe&keÀ Heleve DeeefLe&keÀ GVeefleoe³ekeÀ

oef#eCe DeeefLe&keÀ He´ieefle, mece=ef× yeerceejer, ie=nCeer keÀe Heleve, DeeefLe&keÀ HejsMeeveer

F&Meeve DeeefLe&keÀ, megKe, mece=ef× ceW He´efleketÀue,v³etvelece peerJeve mlej, oefjêlee DeeefLe&keÀ megKe, mece=ef× ceW GVeefle, JebMe mLeeef³elJe

Deeives³e Jee³eJ³e mes TB®ee MegYe SJebmJeemL³eoe³ekeÀ, vew$eÝle mes TB®ee DeMegYe Jee³eJ³e mes efvecve keÀ<ìoe³ekeÀ,Deefive Ye³e, Me$eg Heeræ[e, DeveLe&keÀejer,vew$eÝle mes efvecve GÊece

Jee³eJ³e F&Meeve mes TB®ee GÊece, cegkeÀoceeW ceW efJepe³e, efce$eJe=ef×, Deeives³e mes TB®ee DeMegYe F&Meeve mes efvecve keÀ<ìoe³ekeÀ ,Me$eg Heeræ[e,Jeeo-efJeJeeo , Deeives³e mes efvecve GÊece

vew$eÝle DeeefLe&keÀ Je=ef×, GÊece peerJeve mlej, mLeeef³elJe DeeefLe&keÀ DeJeVeefle, Oeveneveer, v³etvelece peerJeve mlej, yegjs J³emevekeÀer He´Je=efÊe, ce=l³eglegu³e peerJeve

ye´ïemLeue ceeveefmekeÀ ef®eblee Je keÀ<ì ceeveefmekeÀ efJeef#eHlelee

ceeveJe Mejerj keÀe Jeemleg kesÀ Heb®e-lelJeeW mes mebyebOe

vastu

veeæ[er Meeðe kesÀ Devegmeej, ceeveJe Mejerj ceW efmLele ®eke´À, efpeveceW cetueeOeej ®eke´À, mJeeefOe<þeve ®eke´À, ceefCeHetjkeÀ ®eke´À, Deveenle ®eke´À, efJeMeg× ®eke´À, Dee%ee ®eke´À SJeb menðeej ®eke´À efJeÐeceeve nw~ Fve ®eke´ÀeW keÀe mebyebOe Jeemleg efJe<e³e kesÀ peue lelJe, Deefive lelJe, Jee³eg lelJe, He=LJeer lelJe SJeb DeekeÀeMe lelJe mes mebyebefOele nw~ Jeemleg ceW He=LekeÀ efoMee kesÀ efue³es Deueie-Deueie lelJe efo³es ie³es nQ pewmes ë F&Meeve kesÀ efue³es peue lelJe, Deeives³e kesÀ efue³es DeefivelelJe, Jee³eJ³e kesÀ efue³es Jee³eg lelJe, vew$eÝle kesÀ efue³es He=LJeer lelJe SJeb ye´ïemLeue kesÀ efue³es DeekeÀeMe lelJe keÀe cenlJe nw~

peue lelJe ë Jeemleg kesÀ Devegmeej, Yetefceiele Heeveer kesÀ m$eesle F&Meeve ceW ner nesves ®eeefn³es~ efpememes megyen kesÀ mece³e met³e& mes efceueves Jeeueer Deuì^eJne³euesì efkeÀjCeeW mes peue keÀer Megef× nesleer nw SJeb ³en met³e& jefMce³eeb peerJeve keÀes mJeemLeHe´o jKeleer nw~

Deefive lelJe ë met³e& keÀes me=ef<ì keÀe meb®eeuekeÀ keÀne peelee nw, keÌ³eeWefkeÀ met³e& mes efceueves Jeeueer Tpee& MeefkeÌle keÀe nceejs peerJeve ceW Del³eeefOekeÀ cenlJe nw~ met³e& keÀer mekeÀejelcekeÀ Tpee& keÀe He´YeeJe YeJeve keÀer HetJe&, GÊej, F&Meeve, HeefM®ece-Jee³eJ³e SJeb oef#eCe-Deeives³e efoMee mes He´eHle neslee nw~ Deleë Fve Tpee& MeefkeÌle³eeW mes MegYe HeefjCeece He´eHle keÀjves kesÀ efueS GHejeskeÌle efoMeeDeeW keÀes Keguee jKevee Del³eble DeeJeM³ekeÀ neslee nw~

FmekesÀ efJeHejerle oef#eCe, HeefM®ece-vew$eÝle, GÊej-Jee³eJ³e SJeb HetJe&-Deeives³e keÀes Keguee SJeb Keeueer jKeves mes met³e& keÀer neveerkeÀejkeÀ SJeb vekeÀejelcekeÀ Tpee& keÀe He´JesMe neslee nw, pees mJeemL³e SJeb mece=ef× kesÀ efue³es Del³eble neveerkeÀejkeÀ nesleer nw~

Jee³eg lelJe ë He´eCe Jee³eg (DeekeÌmeerpeve) kesÀ efyevee me=ef<ì keÀe ®euevee DemebYeJe nw~ keÌ³eeWefkeÀ He´eCe Jee³eg kesÀ efyevee peerJe, efvepeeaJe nes pee³esiee~ cekeÀeve ceW Jee³eg kesÀ DeeJeeieceve nsleg Gef®ele mLeeve yevee³ee peevee ®eeefn³es~ keÌ³eeWefkeÀ mJe®í SJeb Meg× Jee³eg keÀe mesJeve peerJeve kesÀ mJeemL³e SJeb oerIee&³eg nsleg yengle DeeJeM³ekeÀ nw~ FmekesÀ efJeHejerle He´ot<eCe ³egkeÌle SJeb otef<ele Jee³eg kesÀ mesJeve mes DeveskeÀ He´keÀej keÀer yeerceeefj³eeb HeveHeves keÀe DebosMee jnlee nw~ Deleë jesiecegkeÌle SJeb mJeemL³eJe×&keÀ peerJeve J³eleerle keÀjves kesÀ efue³es cekeÀeve ceW Meg× Jee³eg keÀe He´JesMe nesvee Del³eble ner DeeJeM³ekeÀ nw~

³eÐeefHe Jee³eg keÀe DeeJeeieceve He´l³eskeÀ efoMee mes neslee nw, uesefkeÀve mJeemL³e keÀer ¢ef<ì mes YeJeve efvecee&Ce ceW Jee³eg He´JesMe keÀe efJeMes<e O³eeve jKevee Hejce DeeJeM³ekeÀ nw~ FmekesÀ efue³es GÊej-HeefM®ece efoMee, efpemes Jee³eJ³e keÀesCe keÀne peelee nw~ Fme Jee³eJ³e keÀesCe keÀer HeefM®ece-Jee³eJ³e efoMee, Jee³eg kesÀ meb®eejCe nsleg cegK³e ªHe mes GHe³eesieer ceeveer ie³eer nw~ Fme efoMee mes Jee³eg-lelJe keÀer He´eefHle keÀjvee, He´eefCe³eeW kesÀ mJeemL³e, oerIee&³eg SJeb YeJeve kesÀ efìkeÀeTHeve kesÀ efue³es cenlJeHetCe& nw~

He=LJeer lelJe ë mecemle mebmeej DeekeÀ<e&Ce Deewj efJekeÀ<e&Ce mes He´YeeefJele neslee nw~ He=LJeer kesÀ GÊej-oef#eCe efoMee ceW ®egbyekeÀer³e Oe´gJe efJeÐeceeve jnles nQ~ Fmemes nceW ieg©lJeekeÀ<e&Ce keÀer MeefkeÌle efceueleer nw~ ³en ®egbyekeÀer³e Tpee& MeefkeÌle GÊejer Oe´gJe mes oef#eCeer Oe´gJe keÀer lejHeÀ ®eueleer nw Deewj Fme Tpee& MeefkeÌle keÀe He´YeeJe meYeer peæ[-®esleve Hej meceeve ªHe mes Heæ[lee nw~ GÊejer Oe´gJe kesÀ Heeme oef#eCeer Oe´gJe Deeves mes efJekeÀ<e&Ce Hewoe neslee nw~ ceeveJe Mejerj kesÀ ceefmle<keÀ ceW GÊejer Oe´gJe efJeÐeceeve nw, Fmeefue³es Jeemleg efJe<e³e ceW oef#eCe ceW ceefmle<keÀ SJeb GÊej efoMee keÀer lejHeÀ HeebJe keÀjkesÀ meesves kesÀ efue³es efveoxMe efo³ee ie³ee nw~ efpememes nceejs Mejerj keÀes ®egbyekeÀer³e MeefkeÌle SJeb vewmeefie&keÀ Tpee& MeefkeÌle keÀe ueeYe efceuelee nw~ DeeJeeme mLeue ceW GÊece ®egbyekeÀer³e efkeÀjCeeW keÀe He´YeeJe yevee³es jKeves kesÀ efue³es HetJe&, GÊej Je F&Meeve efoMee ceW peien keÀe Keguee SJeb {ueeve leLee oef#eCe, HeefM®ece Je vew$eÝle efoMee keÀes Tb®ee, cepeyetle SJeb {keÀe ngDee nesvee Del³eble DeeJeM³ekeÀ nw~

DeekeÀeMe lelJe ë DeekeÀeMe lelJe SkeÀ cetue lelJe ceevee ie³ee nw~ Deleë Jeemleg efJe<e³e ceW Fmes ye´ïe mLeue (ceO³e mLeeve) keÀne peelee nw~ Fme lelJe keÀer Hetefle& keÀjves kesÀ efue³es Hegjeves peceeves ceW cekeÀeve kesÀ ceO³e ceW Keguee Deebieve jKee peelee Lee, leeefkeÀ Dev³e meYeer efoMeeDeeW ceW Fme lelJe keÀer DeeHetefle& nes mekesÀ~ DeekeÀeMe lelJe mes DeefYeHe´e³e ³en nw efkeÀ ie=n efvecee&Ce ceW KegueeHeve jnvee ®eeefn³es~ cekeÀeve ceW keÀcejeW keÀer TB®eeF& Deewj Deebieve kesÀ DeeOeej Hej íle keÀe efvecee&Ce nesvee ®eeefn³es~ DeefOekeÀ Je keÀce TB®eeF& kesÀ keÀejCe DeekeÀeMe lelJe He´YeeefJele neslee nw~ keÀF& cekeÀeveeW ceW otef<ele Jee³eg (Yetle-He´sle) keÀe He´JesMe SJeb DeeJesMe osKee ie³ee nw~ FmekeÀe cetue keÀejCe Jee³eg lelJe Deewj DeekeÀeMe lelJe keÀe mener efveOee&jCe veneR nesvee ner Hee³ee ie³ee nw~ ceeveefmekeÀ jesieeW keÀe HeveHevee Yeer DeekeÀeMe lelJe kesÀ oes<e keÀe ner veleerpee Hee³ee peelee nw~ Deleë mHe<ì leewj Hej ³en keÀnvee cegveeefmeye nesiee efkeÀ He´eke=ÀeflekeÀ Tpee&, met³e& jefMce³eeb, ieg©lJeekeÀ<e&Ce yeue, YetieYeea³e Tpee&, ®egbyekeÀer³e MeefkeÌle, He´eke=ÀeflekeÀ Tpee& Fl³eeefo keÀe ceeveJe peerJeve kesÀ yeer®e mecevJe³e SJeb meblegueve mLeeefHele keÀjvee ner Jeemleg efJe<e³e keÀe cegK³e GÎsM³e nw~ keÌ³eeWefkeÀ Jeemleg kesÀ Heb®e-lelJeeW keÀe meerOee He´YeeJe ceeveJe peerJeve Hej Heæ[lee nw~ Deble ceW ³ener keÀne pee mekeÀlee nw efkeÀ nceeje keÀle&J³e nw efkeÀ nce Jeemleg kesÀ Heb®e-lelJeeW keÀer GHe³eesefielee kesÀ cenlJe keÀes mecePeW~ YeJeve efvecee&Ce ceW Jeemleg efJe<e³e kesÀ efme×ebleeW keÀe HeefjHeeueve keÀjles ngS efveOee&efjle efoMeeDeeW mes ner Fve lelJeeW keÀes He´eHle keÀjves keÀe He´³eeme keÀjs~ leeefkeÀ veJeefveefce&le YeJeve, ie=n mJeeceer Deewj GmekesÀ HeefjJeej kesÀ efue³es megKemece=ef×oe³ekeÀ Deewj GVeefleMeerue efme× nes mekesÀ~

Yetefceiele Heeveer kesÀ ðeesle

vastu

He´l³eskeÀ DeeJeeme mLeue Hej Heeveer keÀer DeeJeM³ekeÀlee Hetefle& kesÀ efue³es kegbÀDee, yeesjJesue DeLeJee Yetefceiele Heeveer kesÀ ìQkeÀ keÀe efvecee&Ce efkeÀ³ee peelee nw~ FmekesÀ efue³es Jeemleg efJe<e³e nceW mener efoMee-efveoxMe oslee nw, efpevekeÀe Heeueve keÀjvee Del³eble DeeJeM³ekeÀ neslee nw~ Jeemleg kesÀ efoMee-efveoxMe kesÀ Devegmeej yevee³es ie³es Yetefceiele Heeveer kesÀ ðeesle mes MegYe HeÀue leLee Jeemleg kesÀ efme×ebleeW kesÀ efJeHejerle efoMee ceW yeveeves Hej og<HeefjCeece He´eHle nesles nQw~ He´l³eskeÀ DeeJeeme mLeue Hej Heeveer keÀer DeeJeM³ekeÀlee Hetefle& kesÀ efue³es kegbÀDee, yeesjJesue DeLeJee Yetefceiele Heeveer kesÀ ìQkeÀ keÀe efvecee&Ce efkeÀ³ee peelee nw~ FmekesÀ efue³es Jeemleg efJe<e³e nceW mener efoMee-efveoxMe oslee nw, efpevekeÀe Heeueve keÀjvee Del³eble DeeJeM³ekeÀ neslee nw~ Jeemleg kesÀ efoMee-efveoxMe kesÀ Devegmeej yevee³es ie³es Yetefceiele Heeveer kesÀ ðeesle mes MegYe HeÀue leLee Jeemleg kesÀ efme×ebleeW kesÀ efJeHejerle efoMee ceW yeveeves Hej og<HeefjCeece He´eHle nesles nQw~

ef®e$e ceW efveoxefMele Deueie-Deueie efoMee ceW yevee³es ie³es Yetefceiele Heeveer kesÀ ðeesle mes He´eHle nesves Jeeues

He=LekeÀ HeefjCeece ë

efoMee HeefjCeece

HetJe& ceeve-mecceeve SJeb SsMJe³e& ceW Je=ef×

HeefM®ece ceeveneefve, Mejerj keÀer DeebleefjkeÀ MeefkeÌle SJeb DeeO³eeeflcekeÀ YeeJevee ceW Je=ef×

GÊej megKeoe³ekeÀ, Oeve ueeYe

oef#eCe ðeer veeMe, Oeveneefve, ceefnuee Jeie& keÀe peerJeve keÀ<ìce³e

HetJe&-F&Meeve Del³eble MegYe - meewYeei³e - mece=ef×oe³ekeÀ

GÊej-F&Meeve DeeefLe&keÀ GVeeflekeÀejkeÀ

Deeives³e Heeflve Je mebleeve kesÀ efue³es IeelekeÀ, Heg$e veeMe, Deveejesi³e, Jeeo-efJeJeeo ,efJeMes<ele: efÜleer³e mebleeve kesÀ peerJeve kesÀ efue³es DeMegYe HeÀueoe³ekeÀ

Jee³eJ³e ceeveefmekeÀ DeMeebefle, Me$eg Heeræ[e, efveOe&velee, ®eesjer, Deoeuele kesÀ ®ekeÌkeÀj,MegYe keÀe³e& ceW efJeIve

vew$eÝle ie=n ceeefuekeÀ keÀe peerJeve ce=l³eg legu³e, DeefÊe DeMegYe HeÀueoe³ekeÀ,Oeve veeMe, yegjs J³emeve keÀe efMekeÀej

ye´ïe mLeue Oeve veeMe, ceeveefmekeÀ efJeef#eHlelee, DeeefLe&keÀ efoJeeefue³eeHeve keÀer efmLeefle

JeerefOe Meguee ë meæ[keÀeW kesÀ MegYe Je DeMegYe He´YeeJe

cekeÀeve Jeemleg kesÀ efme×ebleeW kesÀ Devegmeej nesves kesÀ yeeJepeto Yeer, Deiej keÀesF& jemlee cekeÀeve lekeÀ DeekeÀjmeceeHle neslee nw, leye Gme jemles kesÀ MegYe Je DeMegYe HeefjCeece Yeer Gme cekeÀeve ceW jnves JeeueeW kesÀ peerJeve keÀes He´YeeefJele keÀjles nQ~

Jen jemlee, pees meerOee cekeÀeve Hej DeekeÀj meceeHle neslee nw, Jeemleg efJe<e³e ceW Gmes JeerefOeMeguee keÀnles nQ~ Jeemleg kesÀ Devegmeej Deueie-Deueie efoMee keÀer JeerefOeMeguee, kegÀí MegYe Deewj kegÀí DeMegYe HeÀueoe³ekeÀ nesleer nw~ ef®e$e ceW efveoxefMele ®eej MegYe leLee ®eej DeMegYe JeerefOeMegueeDeeW mes He´eHle nesves Jeeues He=LekeÀ HeefjCeece ë

vastu

kegÀí efpe%eemeeSb, kegÀí meceeOeeve
efHeíues kegÀí DebkeÀeW mes nce Jeemleg efJe<e³e kesÀ yeejs ceW cenlJe- HetCe& peevekeÀeefj³eeb os jns nQ~ ³en efJe<e³e Flevee efJeMeeue nw efkeÀ Fve peevekeÀeefj³eeW kesÀ yeeo Yeer nceejs efouees-efoceeie ceW, Jeemleg oes<eeW SJe bGmekesÀ HeefjCeeceeW kesÀ mebyebOe ceW keÀF& efpe%eemeeSb GHepeleer nw~ Ssmeer ner kegÀí efpe%eemeeDeeW keÀe ³eneB meceeOeeve efo³ee pee jne nw~

efpe%eemee ë cekeÀeve ceW J³eeHle Jeemleg oes<eeW kesÀ og<HeefjCeece, Gme cekeÀeve ceW jnves Jeeues efkeÀje³esoej Hej He´YeeefJele nesles nQ? ³ee efHeÀj Gme cekeÀeve kesÀ ceeefuekeÀ Hej ? pees Gme cekeÀeve ceW veneR jnlee nw ~

meceeOeeve ë Jeemleg kesÀ MegYe ³ee DeMegYe HeefjCeeceeW keÀe Demej, efmeHe&À Gme cekeÀeve ceW jnves JeeueeW kesÀ peerJeve Hej ner Heæ[lee nw~ cekeÀeve efkeÀje³es keÀe nes, ³ee mJe³eb keÀe, ³ee efHeÀj Dev³e efkeÀmeer kesÀ veece Hej jns~ ³en yeele Jeemleg efJe<e³e kesÀ efue³es DeLe&nerve nw~ cekeÀeve kesÀ Jeemleg-yeue SJeb Jeemleg-oes<e, DeHeves MegYe SJeb DeMegYe HeefjCeece Gmes ner oWies, pees Gme cekeÀeve ceW jn jns nQ~ cekeÀeve ceeefuekeÀ Deiej mJe³eb keÀe cekeÀeve íesæ[keÀj, Dev³e$e keÀneR jnves kesÀ efue³es ®euee peelee nw, lees Jen Gme cekeÀeve keÀer Jeemleg kesÀ HeefjCeeceeW mes efveJele& nes peelee nw~ Deewj pees Yeer Dev³e meppeve, Gme cekeÀeve ceW jnves ueieWies, GvnW ner Gme cekeÀeve keÀer Jeemleg kesÀ Devegmeej MegYe SJeb DeMegYe HeefjCeece He´eHle neWies~ DeeHe efpeme cekeÀeve ceW jn jns nQ, efmeHe&À Gme cekeÀeve keÀer Jeemleg keÀe ner meerOee Demej DeeHekesÀ, Dee®eej-efJe®eej- J³eJenej-J³eeHeej Hej Heæ[siee~ ³ener Jeemleg keÀe jnm³e nw~

efpe%eemee ë Oeeefce&keÀ efJeefOe, ceb$e-Hetpee-nJeve Üeje Jeemleg oes<eeW keÀe Meceve mebYeJe nw ³ee veneR ? ke=ÀHe³ee mHe<ì keÀjW~
meceeOeeve ë Oeeefce&keÀ efJeefOe, ceb$e-Hetpee-nJeve Fl³eeefo mes, JeneB kesÀ JeeleeJejCe ceW MegYe Tpee& Hewoe nesleer nw~ efpemekesÀ keÀejCe kegÀí mece³e kesÀ efue³es mekeÀejelcekeÀ Tpee& ceW Je=ef× nesleer nw~ uesefkeÀve ³en MegYe Tpee&, p³eeoe mece³e lekeÀ DeHevee He´YeeJe veneR os mekeÀleer~ keÌ³eeWefkeÀ Jeemleg oes<eeW kesÀ keÀejCe Hewoe nesves Jeeueer DeMegYe SJeb vekeÀejelcekeÀ Tpee&, Fme MegYe Tpee& kesÀ He´JesMe ceW ©keÀeJeì Hewoe keÀjleer nw~ Jeemleg kesÀ DeefleefjkeÌle Dev³e ceeO³eceeW Üeje Hewoe keÀer ie³eer MegYe Tpee& cee$e kegÀí mece³e lekeÀ ner DeHevee He´YeeJe peªj os mekeÀleer nw~ uesefkeÀve Jeemleg oes<eeW keÀe efveJeejCe veneR keÀj mekeÀleer~ Fme MegYe Tpee& kesÀ keÀejCe, Jeemleg oes<e kegÀí mece³e lekeÀ He´YeeJenerve nes mekeÀles nQ~uesefkeÀve DeeefKejkeÀej Jeemleg oes<e DeHeves og<HeefjCeeceeW keÀe He´YeeJe [eues yeiewj
veneR jn mekeÀles~ Deleë Jeemleg oes<eeW keÀe Meceve keÀjves kesÀ efue³es, Jeemleg keÀes mener keÀjvee ner SkeÀcee$e mLeeF& leewj Hej He´YeeJeMeeueer GHee³e meeefyele nesiee~

efpe%eemee ë cekeÀeve keÀer íle Deewj HeÀMe& keÀer TB®eeF& Je {ueeve keÀe Jeemleg ceW keÌ³ee cenlJe nw ?
meceeOeeve ë Jeemleg efJe<e³e ceW He=LekeÀ efoMeeDeeW kesÀ Devegmeej, cekeÀeve keÀer íle Deewj HeÀMe& keÀer TB®eeF& Je {ueeve cenlJeHetCe& nesleer nw~ cekeÀeve kesÀ HetJe&-GÊej kesÀ efnmmes keÀe HeÀMe&, oef#eCe-HeefM®ece kesÀ efnmmes kesÀ HeÀMe& keÀer DeHes#ee {ueeve Hej nesves mes HetJe&-GÊej efoMee mes efvejblej mekeÀejelcekeÀ Tpee& keÀe He´JesMe neslee nw~ FmekesÀ efJeHejerle HetJe&-GÊej keÀe HeÀMe&, oef#eCe-HeefM®ece kesÀ HeÀMe& keÀer DeHes#ee TB®eeF& Hej nesves mes Fve mekeÀejelcekeÀ Tpee&DeeW kesÀ He´JesMe ceW yeeOeeSB GlHeVe nesleer nw~
HetJe&-GÊej keÀe HeÀMe& {ueeve Hej nesves kesÀ meeLe ner oef#eCe-HeefM®ece keÀe HeÀMe& TB®eeF& Hej nesves mes ner Fve mekeÀejelcekeÀ Tpee& mes p³eeoe MegYe HeefjCeece He´eHle nesles nQ~ FmekesÀ efJeHejerle oef#eCe-HeefM®ece keÀe HeÀMe&, HetJe&-GÊej keÀer DeHes#ee {ueeve Hej nesves kesÀ keÀejCe mekeÀejelcekeÀ Tpee& keÀer cekeÀeve mes efvekeÀemeer nes peeleer nw leLee vekeÀejelcekeÀ Tpee& Iej ceW He´JesMe neskeÀj keÀF& Jeemleg oes<e Hewoe keÀjleer nw~ cekeÀeve keÀer íle meceleue nw lees ³en De®íe nw~ uesefkeÀve FvekeÀe PegkeÀeJe efmeHe&À HetJe& ³ee GÊej keÀer lejHeÀ nes lees Jen p³eeoe DevegketÀue HeefjCeece osieer~ FmekesÀ efJeHejerle íle keÀe PegkeÀeJe efmeHe&À oef#eCe ³ee HeefM®ece keÀer lejHeÀ nesves keÀer efmLeefle ceW He´efleketÀue HeefjCeece ner osieer~

efpe%eemee ë cekeÀeve kesÀ HetJe&-oef#eCe kesÀ keÀcejs ceW Me³eve keÀ#e yevee³ee ie³ee nw~ uesefkeÀve ³en Me³eve keÀ#e Jeemleg kesÀ efme×ebleeW kesÀ efJeHejerle nw~ FmekesÀ og<HeefjCeeceeW mes ye®eves kesÀ efue³es keÌ³ee GHee³e keÀjW ?
meceeOeeve ë Jeemleg keÀer efoMeeDeeW ceW HetJe& leLee oef#eCe efoMee kesÀ mebefOe mLeue keÀes Deeives³e keÀesCe keÀne peelee nw~ pewmee efkeÀ veece mes mHe<ì nw efkeÀ Deeives³e keÀe DeLe& ner Deefive nesele nw~ Deeives³e kesÀ keÀcejs ceW Me³eve keÀ#e nesves mes, Heg©<e Jeie& kesÀ mJeemL³e Je mece=ef× ceW efJeHejerle HeefjCeece Hewoe nesles nQ~ efpemekesÀ keÀejCe Deefive-lelJe mes mebyebefOele G®®e jkeÌle®eeHe, [e³eefyeìerpe Fl³eeefo yeerceeefj³eeB Hewoe nesves keÀer He´yeue mebYeeJevee, GÊesefpele mJeYeeJe leLee Heefle-Helveer kesÀ DeeHeme ceW Jew®eeefjkeÀ celeYeso GlHeVe nesles nQ~
Jeemleg efJe<e³e mes GÊece HeefjCeece He´eHle keÀjves kesÀ efue³es yesnlej ³ener nesiee efkeÀ Deeives³e kesÀ keÀcejs keÀes jmeesF& Iej yevee³eW~ uesefkeÀve Deewj keÀesF& efJekeÀuHe veneR nesves keÀer efmLeefle ceW, Deeives³e kesÀ keÀcejs kesÀ HetJe& keÀe SkeÀ-®eewLeeF& efnmmee Keeueer íesæ[keÀj, Heeefì&Meve ueiee³es leLee yeekeÀer kesÀ leerve-®eewLeeF& efnmmes keÀes Me³eve keÀ#e yevee³eW~ Heefle- Helveer oesveeW, ceesleer keÀer Debietþer leLee GÊece keÌJeeefueìer keÀer He´eke=ÀeflekeÀ mHeÀefìkeÀ keÀer ceeuee Henveves mes Deefive-lelJe kesÀ og<HeefjCeeceeW ceW v³etvelee Dee³esieer~

efpe%eemee ë ie´n Meebefle Deewj Jeemleg Meebefle keÀjJeeves mes Jeemleg oes<eeW keÀe efveJeejCe mebYeJe nw ³ee veneR?
meceeOeeve ë ie´n Meebefle keÀjJeevee DeeHekeÀer Oeeefce&keÀ YeeJevee SJeb DeemLee keÀe He´leerkeÀ nw~ Jeemleg Meebefle keÀe cetue GÎsM³e Deewj JeemleefJekeÀ DeLe& mecePeves ceW DeeHe Yetue keÀj jns nQ~ Jeemleg kesÀ Heb®e-lelJeeW keÀe Gef®ele leeuecesue Deewj meblegueve ner me®®es DeLeeW& mes Jeemleg Meebefle nw~ Jeemleg oes<eeW mes mLeeF& leewj Hej efveJeleea Heeves kesÀ efue³es, Jeemleg kesÀ efveoxMeevegmeej HeefjJele&ve keÀjvee ner SkeÀcee$e keÀejiej Deewj GÊece GHee³e nw~

efpe%eemee ë nceW yelee³ee ie³ee nw efkeÀ cekeÀeve kesÀ veeRJe keÀer KegoeF& keÀjves Hej ³eefo F¥ìW, Oeeleg (leebyee) efceues lees ³en MegYe ue#eCe nw Deewj megKe-mece=ef× keÀe mebkesÀle nw~ uesefkeÀve ³eefo keÀes³euee, n·er, kesÀMe, ueesne Fl³eeefo efceues lees ³en DeMegYe mecePee peelee nw, efpemekesÀ keÀejCe Oeve keÀe veeMe neslee nw~ FmekesÀ efveJeejCe kesÀ efue³es Yet-mJeeceer keÀer TB®eeF& kesÀ yejeyej efceÆer nìekeÀj, Gme mLeeve Hej ve³eer efceÆer [euekeÀj, mLeeve Megef× Deewj Jeemleg Meebefle DeJeM³e keÀjeveer ®eeefn³es~ keÌ³ee ³en peªjer Deewj Gef®ele nesiee ?
meceeOeeve ë Deepe kesÀ ³egie ceW peceerve efceuevee ner cegefMkeÀue neslee nw~ Deewj DeHeves ceveHemebo keÀe YetKeC[ efceuevee lees ueieYeie DemebYeJe ner nw~ YetKeC[ keÀer GHeueyOelee Deewj DeHeveer meeceL³e& kesÀ Devegmeej, Deiej Gme YetKeC[ Hej Jeemleg kesÀ efme×ebleeW keÀe HeefjHeeueve keÀjles ngS, YeJeve keÀe efvecee&Ce keÀjves JeeueeW keÀe peerJeve KegMeneue SJeb mece=ef×oe³ekeÀ ner J³eleerle nesiee~ Je<eeW& mes pees peceerve Keeueer Heæ[er jnleer nw~ JeneB Hej KegoeF& keÀjves Hej kegÀí-ve-kegÀí lees efvekeÀuesiee ner~ cesjer je³e Je DevegYeJe mes lees ceQ ³ener keÀn mekeÀlee ntB efkeÀ DeeHe J³eLe& keÀer yeeleeW mes mJe³eb keÀes Ye´efcele nesves mes ye®ee³eW~ Fve leke&Ànerve yeeleeW Hej O³eeve oskeÀj, J³eLe& ceW ©He³es-Hewmes Ke®e& keÀjves mes lees De®íe ³ener nesiee efkeÀ DeeHe Jeemleg kesÀ efme×ebleeW kesÀ Devegmeej ie=n efvecee&Ce keÀjW~ GÊece Jeemleg mes efceueves Jeeues HeÀe³eoeW kesÀ GÊece veleerpeeW keÀe HeÀke&À DeeHe mJe³eb cenmetme keÀjWies~

efpe%eemee ë p³eesefle<e efJeÐee Deewj Jeemleg efJe<e³e SkeÀ-otmejs kesÀ HetjkeÀ nw ³ee veneR ? mecem³eeDeeW mes meceeOeeve He´eHle keÀjves kesÀ efue³es pevce-kegÀC[ueer keÀe efJeMues<eCe keÀjvee
DeeJeM³ekeÀ nw ³ee veneR ? p³eesefle<eer³e GHee³e mes mecem³ee keÀe meceeOeeve He´eHle nes mekeÀlee nw ³ee veneR ?
meceeOeeve ë p³eesefle<e efJeÐee keÀe Jeemleg efJe<e³e ceW peyeo&mleer He´JesMe keÀjvee, Jeemleg efJe<e³e keÀe ogYee&i³e ner keÀne pee mekeÀlee nw~ p³eesefle<e Deewj Jeemleg, oesveeW Deueie-Deueie efJe<e³e nw Deewj oesveeW efJe<e³eeW keÀe Deueie-Deueie cenlJe Deewj GHe³eesefielee nw~ p³eesefle<e SkeÀ GÊece efJeÐee nw, pees DeHeveer ieefCele kesÀ DeeOeej Hej, peerJeve ceW Ieìves Jeeueer IeìveeDeeW kesÀ yeejs ceW peevekeÀejer os mekeÀleer nw~ Jeemleg efJe<e³e mes ueeYeeefvJele nesves kesÀ efue³es pevce-kegÀC[ueer keÀe efJeMues<eCe keÀjves keÀer DeeJeM³ekeÀlee ner veneR Heæ[leer nw~ keÌ³eeWefkeÀ pevce-kegÀC[ueer keÀer ieCevee keÀjkesÀ, ie=n ve#e$eeW keÀe ceeveJe peerJeve Hej Heæ[ves Jeeues He´YeeJe kesÀ DeeOeej Hej, efmeHe&À peerJeve ceW Ieefìle nesves Jeeueer IeìveeDeeW kesÀ yeejs ceW peevee pee mekeÀlee nw~ Deleë ³en keÀne pee mekeÀlee nw efkeÀ p³eesefle<e efJeÐee HeÀuemet®ekeÀ nes mekeÀleer nw~ HeÀueoe³ekeÀ veneR~

p³eesefle<eer³e ieCevee kesÀ DeeOeej Hej peye keÀesF& ie´n keÀcepeesj neslee nw leye ie´n-Meebefle, Hetpee, ³eb$e Fl³eeefo GHee³eeW Hej Deceue keÀjves kesÀ yeejs ceW megPeeJe efo³ee peelee nw~ DeeHe mJe³eb ³en mees®e mekeÀles nQ efkeÀ keÌ³ee ie´n-Meebefle, Hetpee, ³eb$e Fl³eeefo GHee³eeW Hej Deceue keÀjves mes, meewj-ceC[ue ceW efvejblej ®euee³eceeve ie´n DeHeveer ®eeue yeoue oWies ? efveM®e³e ner FmekeÀe peJeeye ’veneR“ nesiee~ peye ie´neW keÀer ®eeue keÀes yeouevee DemebYeJe nw, lees efHeÀj Ssmes GHee³eeW Hej Deceue keÀjves mes efkeÀmekeÀe Yeuee nesiee ? ³en DeeHekesÀ ef®ebleve keÀe efJe<e³e nw, efpemes DeeHe yesnlej mecePe mekeÀles nQ~ ³en meye Fbmeeveer YeeJeveeDeeW mes KesuekeÀj, mecem³eeie´mle Fbmeeve keÀes Ye´efcele keÀjkesÀ efmeHe&À ©He³es-Hewmes KeeR®eves keÀe lejerkeÀe ner nes mekeÀlee nw~ FmekesÀ efJeHejerle Jeemleg kesÀ efme×ebleeW keÀe HeefjHeeueve keÀjkesÀ mecem³eeDeeW mes cegefkeÌle Heevee yengle ner mejue Deewj Deemeeve lejerkeÀe nw~
³en Deìue mel³e nw efkeÀ Fbmeeve peye Yeer cekeÀeve yeouelee nw ³ee cekeÀeve ceW HesÀjyeoue keÀjJeelee nw~ leye yeoueer ngF& Jeemleg, GmekesÀ peerJeve keÀes HeefjJeefle&le keÀj osleer nw~ Jeemleg keÀer mener efoMeeSB, efJeHejerle ie´n oMee keÀes Yeer yeoue osleer nw~